دارد ، حق با حكماى اشراق است . ولى اشتباه اشراقيون در اين است كه مركز تفاوت و تشكيك را خود ماهيت دانسته و براى آن عرض عريض تصور كرده‌اند ، در صورتى كه تشكيك در اصل ماهيت چنان كه در مقدمهء بعد مىآيد ، باطل است . پس با پذيرفتن اصل چنين تمايز ، مركز آن همان وجود خواهد بود ، يعنى يك ماهيت گاهى با وجود كامل تحقّق پيدا مىكند و گاهى با وجود ناقص و هردو موجود ، در اصل ماهيت كمبودى ندارند بلكه چنين چيزى كه تجلّى و تحقّق ماهيت با آن است گاهى كامل است ، مانند نور صد شمعى و گاهى ناقص است ، مانند نور ده شمعى و همچنين است موارد ديگر . مرحوم سبزوارى به اين حقيقت در ضمن دو بيت اشاره نموده است ، چنان كه مىفرمايد : بالنقص و الكمال في المهية * أيضا يجوز عند الاشراقية كلّ المفاهيم على السواء * في نفي تشكيك على الأنحاء 2 - چرا تشكيك در ماهيت جائز نيست ؟ استوارترين برهان آن همان است كه شيخ الرئيس بيان كرده و خلاصهء آن اين است كه هرگاه بين افراد در نفس ذات و ماهيت تفاضل و شدّت و ضعف باشد ، در اين‌صورت يا كمال در حدّ ذات و حدّ ماهوى اخذ شده است ، بنابراين فرد ناقص داخل در آن نخواهد بود . به عبارت ديگر : كامل و ناقص دو فرد از يك ماهيت شمرده نخواهند شد . و يا نقص در مقام ذات اخذ خواهد شد ، در اين